Ökukennsla – Gátlisti

Tímar 1–10 — Grunnþjálfun og akstur í umferð

Ö1 námskeið + grundvöllur

Mikilvægt: Þegar tímar 1–10 eru farnir yfir er nemandinn tilbúinn í æfingaakstur með leiðbeinanda. Gakktu úr skugga um að hann hafi lokið Ö1 bóklegum hluta áður en æfingaleyfi er gefið út.

Undirbúningur og kynning á ökutæki

Öryggisskoðun · Grunnuppsetning

▾

Uppsetning og öryggi

Stilling á sæti og höfuðpúða Rétt sitjandi staða við stýri Stilling á innspegil og hliðarspeglum Notkun öryggisbeltis – hvernig á að strekka

Öryggisskoðun bifreiðar (munnlegt próf)

Hemlar – ástand og virknipróf Hjólbarðar – mynsturdýpt og loftþrýstingur Stýrisbúnaður Ljósabúnaður – framljós, afturljós, blinkar Rúður og þurkar Vökvastaðar: olía, kælivökvi, hemlavökvi, rúðusprautur Varahjólbarði, tjakk, felgulykill Viðvörunarþríhyrningur og sjúkrakassi

Kynning á stjórntækjum

Kúpling, gír, bremsa, gass (ef við á) Ræsing og stöðvun vélar Stefnuljós og stöðuljós – lágt/hátt Rétt handagrip á stýri

Aka af stað og stöðva

Grunnhreyfingar · Beygjur

▾

Aka af stað

Athyglisskanning áður en ekið er af stað Rétt merki og stefnuljós notkun Samhæfing kúplingar og gass (ef við á) Yfirsýn á veg

Stöðvun og frágangur

Eðlileg hemlun – draga úr hraða 1. gír rétt fyrir stöðvun (ef við á) Tryggilegur frágangur að akstri loknum

Hægri og vinstri beygjur

Rétt stýrihreyfingar (push-pull) Stefnuljós og stýri samtímis Fylgjast með umferð – gefa rétt merki Minnka hraða áður en beygt er Rétt staðsetning bifreiðar fyrir og eftir beygju

Snigilakstur, brekka og bakk

Hægur akstur · Brekka · Aftur á bak

▾

Snigilakstur

Stjórna og stilla hraða með stjórntækjum Samstilla snigilakstur og stýrishreyfingar

Tekið af stað í brekku

Nota fóthemla til að hindra bakrennsli Kúpling haldin þar til ekið er af stað (ef við á)

Akstur aftur á bak

Snúa sér á réttan hátt í sæti – nota spegla Bakka á ákveðinn stað með hraðastjórn

Akstur í umferð – grunnur

Athyglistækni · Gatnamót

▾

Kerfisbundin athygli

Líta langt fram á veginn – nota augu kerfisbundið Reglulegar spegilskoðanir (inn- og útispeglum) Greina áhættuþætti og hindranir í tíma Rétt merkjagjöf, staða á vegi og hraðaval

Gatnamót í lítilli umferð

Gæta óvarinna vegfarenda á gangbraut Gæta umferðar á móti Rétt viðbrögð og tímasetning Greina áhættuþætti á milli gatnamóta

Akreinar, einstefna og forgangur

Akreinaval · Hringtorg · Forgangur

▾

Akreinaskiptir vegir

Greina hvenær fleiri akreinar eru í sömu átt Nota hægri akrein að staðaldri – vinstri þegar nauðsyn krefur Rétt aðferð við akreinaskipti: spegill, blinkari, stöðu Rétt staða í beygju á vegamótum

Einstefnuvegir

Greina einstefnuvegi Rétt staða á vegi og tillitssemi Rétt staða í vinstri beygju á gatnamótum

Hringtorg og forgangur

Rétt staða áður en, í og þegar ekið er út úr hringtorgi Viðeigandi stefnumerki í hringtorgi Fylgja reglum um forgang – sérstaklega þar sem aðrir eiga forgang Hægri forgangur – þar sem við á

Ljósastýrð gatnamót og þétt umferð

Umferðarljós · Þéttbýli

▾

Ljósastýrð gatnamót

Yfirsýn og hraðaval miðað við aðstæður Rétt viðbrögð við umferðarljósum Rétt mat og viðbrögð í beygju við ljósastýrð gatnamót Rétt staðsetning til að nema staðar við gatnamót

Akstur í þéttri umferð

Stilla hraða miðað við umferðarþéttleika Velja rétta merkjagjöf Velja tímanlega réttu akreinina Rétt staðsetning við stöðvunarskyldu

Akstur í þéttbýli

Gangbrautir · Við og snúa · Íbúðahverfi

▾

Sérstæðar aðstæður

Aka með tillitssemi í þéttri umferð Sérstakar varúðar yfir og við gangbraut Gætni við þröngar aðstæður

Snúa við og leggja

Stöðva, snúa við og leggja í þröngum götum Velja bílastæði samkvæmt merkingum Bílastæðahús þar sem við á

Íbúðahverfi og vistakstur

Velja akstursleið sem raskar ekki ró íbúa Nota safn- og tengibrautir fremur en húsagötur Vistakstur: lágmarka orkunotkun, minnka mengun Ekki aka í lausagangi að óþörfu

Akstur í dreifbýli – grunnur

Þjóðvegir · Aðreinar · Hraði

▾

Undirstöðuatriði dreifbýlisaksturs

Halda stöðugri stefnu Halda bifreið stöðugri í sveig Forðast óþarfa hraðabreytingar Skipta um akrein á mikilli ferð Auka hraða eðlilega og skyndilega 0–80 km/klst Hemla eðlilega og nauðhemla 80–0 km/klst

Aðreinar og fráreinar

Meta hraða og fjarlægð við vegamót Falla eðlilega inn í umferð af aðreinum Taka tillit til þungra ökutækja og bifhjóla Nauðhemla ef á þarf að halda

Þjóðvegir

Afla upplýsinga um veg og akstursleið Velja stefnu og hraða miðað við birtu, veður og umferð Hætta vegna búfjár á og við veg Blindhæðir og einbreiðar brýr Hraðablinda – hvað er hún og hvernig forðast Meta hraða og stöðu mætandi ökutækja

Framúrakstur

Mat · Aðferð · Viðbrögð

▾

Framúrakstur – aðferð og mat

Meta möguleika á framúrakstri miðað við umferð Ákveða hvenær er öruggt – og hætta við ef þarf Rétt notkun stefnuljósa og spegla við framúrakstur Fylgjast náið með umferð að baki Bregðast rétt við viðbrögðum þess sem ekið er fram úr Hvar er framúrakstur bannaður (merki og lög) Viðbrögð ef bifreið rennur til við framúrakstur

Sérstakar hættur

Þrengingar, einbreiðar brýr, blindhæðir Draga úr hraða við mætingar Sérstök aðgát þar sem bundið slitlag endar Rétt viðbrögð ef hjól fer út af bundnu slitlagi

T10

Lokayfirfarir og æfingaleyfi

Ö1 próf · Undirbúningur leiðbeinanda

▾

Staðfesta undirbúning fyrir æfingaakstur

Ökunámsbók uppfærð hjá Samgöngustofu Ö1 bóklegur hluti (námsþættir 1–3) lokið Um 10 verklegar kennslustundir skráðar Sótt um æfingaleyfi hjá sýslumanni

Leiðbeiningar til leiðbeinanda

Leiðbeinandinn fékk leyfi frá sýslumanni Farið yfir skipulag æfingaaksturs með leiðbeinanda Útskýrt hættur sem fylgja æfingaakstri Mælt með baksýnisspegil og augnspegil Farið yfir hvað eigi að æfa í hvert sinn

Minnisatriði: Þegar þessum tíma lýkur fer nemandinn í æfingaakstur með leiðbeinanda. Hann kemur ekki aftur fyrr en þegar hann er að nálgast próf – yfirleitt nokkrum mánuðum seinna.

Tímar 11–15 — Þjálfun í erfiðum skilyrðum og lokaþjálfun

Ö2 + Ö3 + Ökugerði

Mikilvægt: Þessir tímar fara fram mánuðum eftir tíma 1–10. Ö2 og Ö3 bóklegir hlutar skulu fara hér. 2 tímar í ökugerði eru lögboðnir (þrep 2.5). Ö3 skal fara samtímis kennslu í ökugerði.

T11

Endurupprifjun og mat á stöðu

Mat á þróun · Ö2 bóklegur hluti

▾

Mat á framförum

Farið yfir reynslu úr æfingaakstri með leiðbeinanda Greina hvað nemandi þarf að vinna betur Uppfæra ökunámsbók

Ö2 – Bóklegur hluti (upprifjun og ný efni)

Upprifjun á námsþáttum 1–3 (ökutæki, vegur, umferð, hegðun) Umferðarsálfræði – félagslegt atferli í umferð Áhættuþættir umferðar Viðhorf og ábyrgð ökumannsins Opinber viðurlög við brotum

Aksturspróf – endurupprifjun í umferð

Akstur í þéttbýli – gangbrautir og íbúðahverfi Akstur á þjóðvegum – aðreinar og fráreinar Framúrakstur

T12

Mannlegir þættir og ábyrgð

Áhrifaþættir · Ábyrgð · Viðurlög

▾

Mannlegir áhrifaþættir (3.4)

Þreyta, streita og tilfinningaleg áhrif á akstur Áfengi – áhrif á akstursgetu, lögleg mörk Lyf og vímuefni – áhrif á akstur Sjúkdómar og óvanlegt líkamlegt ástand Hópar vegfarenda: börn, aldraðir, fatlaðir, bifhjólamenn, hjólreiðamenn

Ábyrgð ökumanns (3.5)

Skráning, vátryggging og reglubundin skoðun bifreiðar Ábyrgð á innra öryggi – belti, farmur, gæludýr Rétt notkun öryggisbúnaðar barna Hættur uppblásanlegra öryggispúða Fjárhagsleg ábyrgð – tryggingar og skaðabætur Brot á umferðarlögum – sektir, sviptingur, fangelsi Punktakerfi og bráðabirgðaskírteini

T13–14

Ökugerði – Akstur við erfið skilyrði

Hálka · Veggrip · ABS · Ö3 samtímis

▾

2 lögboðnir tímar í ökugerði. Ö3 bóklegur hluti skal fara fram samtímis þessum tímum.

Verkleg þjálfun í ökugerði (2.5.1)

Stýra, hemla og beygja frá hindrun á mismunandi hraða Renna til og ná veggripi að nýju – bein braut og beygja Sambandið milli hraða og hemlunarvegalengdar Mismunandi hemlunaraðferðir – hvenær nota Hemla og stýra samtímis Reyna ABS-hemlun (hemlun með læsivörn) Finna hvernig hjól fer út af bundnu slitlagi og fara aftur inn

Akstur í myrkri (2.5.2)

Raunveruleg vegsýn í myrkri – lág og há ljós Sjónfjarlægðir að gangandi vegfaranda Æfa akstur við ýmsar aðstæður í myrkri Rétt ljósanotkun við mætingar, framúrakstur og stöðvun Rétt notkun þokuljósa

Ö3 – Bóklegur hluti (samtímis ökugerði)

Hraði og veggrip – tengsl hraða og stjórnunar Áhættumat – meta eigin aksturshæfni Framúrakstur og akstur á malarvegum Áhrifaþættir ökumanns (upprifjun) Ábyrgð ökumanns á innra öryggi Virkni öryggisbúnaðar bifreiðarinnar útskýrð

T15

Skyndihjálp og skyldur á slysstað

Endurlífgun · Blæðingastöðvun · Slysstaður

▾

Skyldur á slysstað (3.5.5)

Tryggja öryggi á slysstað Tryggja vitni Tilkynna slys til lögreglu á réttan hátt Rétt staðið að flutningi slasaðs fólks Fylla út tjónaskýrslu Meðhöndlun hættulegrar farmbílar

Skyndihjálp (3.5.6)

Kanna meðvitund, öndun og púls Viðbrögð við meðvitundarleysi Stöðva hættulegar blæðingar Viðbrögð við losti Meðhöndlun manns með háls- eða bakáverka Búa um beinbrot Viðbrögð við eldi í bifreið og brunaárakstur Varnir gegn ofkælingu

Endurlífgun (HLR)

Tryggja opinn öndunarveg – blástursaðferð Viðbrögð við hjartastoppi Hjartahnoð – rétt aðferð og tíðni

Tími 16 — Akstur að ökuprófi og lokaprófundirbúningur

Lokamat · Próf

16. tíminn: Þetta er síðasti tíminn áður en nemandinn fer í ökupróf. Hér er farið yfir allt sem prófað verður og kannað hvort nemandinn sé tilbúinn.

T16

Lokaprófundirbúningur

Munnlegt próf · Aksturspróf · Lokamat

▾

Munnlegt prófpróf (Verklegur hluti – 5.3.1)

Öryggisskoðun bifreiðar – farið yfir allan búnað Vökvastaðar og viðhald Hjólbarðar – mynsturdýpt, loftþrýstingur, tegund Ljósabúnaður – rétt stilling og virknipróf ABS-hemlakerfi – útskýra virkni

Akstur að prófi – líkja eftir prófaðstæðum

Fullnægjandi athygli og spegilskoðun Rétt merkjagjöf í öllum aðstæðum Rétt staða á vegi – akreinaval Hraðaval – laga að umferð og merkjum Gatnamót – forgangur og umferðarljós Hringtorg – inn, í og út Gangbrautir – gefa rétt forgang Bakkað og snúið við Lagning bifreiðar – rétt og öruggt Framúrakstur ef við á

Lokamat og staðfesting

Bóklegt próf staðist Ö1, Ö2 og Ö3 námskeið öll lokið og skráð 2 tímar í ökugerði lokið Lágmarksfjöldi kennslustunda (17–25) náðir Ökunámsbók fullkomlega uppfærð Ökukennari hefur vottar að nemandinn sé tilbúinn í próf

Aðrar kröfur

Ökunemi er a.m.k. 17 ára Bóklegt próf staðist – eigi meira en 12 mánuðir síðan Bóklegt nám gilt – eigi meira en 24 mánuðir gamalt

BÓK

Bókleg kunnátta – heildaryfirlit

Allt sem kemur í bóklegu prófi

▾

Umferðarlöggjöf

Umferðarmerki – merkingar, lit, lögun og staðsetningu Yfirborðsmerkingar á vegum Umferðarljós – skilaboð og rétt viðbrögð Reglur um hámarkshraða – þéttbýli og utan þéttbýlis Reglur um stöðvun og lagningu ökutækja Reglugerð um öryggisbúnað – belti, barnaséti Ökuferilsskrá og punktakerfi

Hraði og veggrip

Viðbragðsvegalengd og hemlunarvegalengd – greinarmunur Stöðvunarvegalengd við mismunandi hraða Hvernig veggrip breytist með hraða, bleytu, ísing Mynsturdýpt hjólbarða og áhrif á veggrip

Mannlegir þættir og sálfræði

Akstursferlið: skynjun → túlkun → ákvörðun → viðbrögð Áhættuakstur – orsakir og afleiðingar Þreyta og syfja við akstur – einkenni og viðbrögð Blindun – sálræn blinda og ljósblindum